Əsas fikir
Tətbiqi etibarlı mağazadan seçin, yalnız funksiyası üçün lazım olan icazələri verin və sistem yeniləmələrini quraşdırın. Şübhəli mesaj və ya tətbiqdən sonra hesab fəaliyyətini təmiz cihazdan yoxlayın; iş telefonudursa, təşkilatın IT komandasına dərhal xəbər verin.
Mobil zərərli proqram nə edir?
Mobil zərərli proqram telefon, planşet və geyilə bilən cihazlarda işləmək üçün hazırlanmış zərərli koddur. Trojan tətbiq kimi görünərək parol və ödəniş məlumatını oğurlamağa, spyware mesajları və məkanı toplamağa, ransomware isə faylları və ya cihazın istifadəsini məhdudlaşdırmağa cəhd edə bilər. Adware istənməyən reklam və yönləndirmələr yarada bilər. Bəzi tətbiqlər isə zərərli kod olmadan da həddən artıq məlumat toplaya bilər; tətbiqin nə tələb etdiyini və nə üçün tələb etdiyini yoxlayın.
Əsas mobil təhlükə nümunələri
Mobil hücumlar tətbiqlərin, mesajların və cihaz hesablarının birləşməsindən istifadə edə bilər. Aşağıdakı davranışlara diqqət yetirin.
Saxta və ya dəyişdirilmiş tətbiq
Məşhur oyun, bank və ya sistem alətinə bənzəyən tətbiq parol oğurlaya, reklam göstərə və ya başqa yük quraşdıra bilər. Adın və ikonun oxşarlığı tətbiqin həqiqiliyini sübut etmir.
Bank troyanı və saxta giriş səhifəsi
Tətbiq və ya ekran örtüyü bank giriş məlumatını ələ keçirməyə çalışa bilər. Banka mesajdakı keçiddən deyil, özünüz daxil etdiyiniz rəsmi tətbiqdən və ya ünvandan keçin.
Spyware və icazə sui-istifadəsi
Məkan, kontaktlar, mikrofon, kamera, bildiriş və əlçatanlıq icazələri istifadəçi və cihaz haqqında həssas məlumat verə bilər. Funksiya ilə əlaqəsi olmayan icazə tələbini rədd edin və sonradan verilmiş icazələri yenidən nəzərdən keçirin.
SMS və mesajla gələn hücumlar
Saxta çatdırılma, hesab xəbərdarlığı və ya ödəniş mesajı zərərli keçidə və ya qoşmaya yönləndirə bilər. Mobil bankçılıq və SMS ilə göndərilən birdəfəlik kodlar risk altındadır. Kodu siz istəmiş olsanız belə, zəng edən və ya mesaj göndərən şəxsə deməyin; rəsmi giriş prosesində kodu özünüz daxil etmək ayrı məsələdir.
Ransomware və adware
Zərərli tətbiq faylları əlçatmaz edə və ya cihazı kilidləyə bilər. Adware davamlı pop-up, brauzer yönləndirməsi və əlavə məlumat istifadəsi yarada bilər. Qorxuducu pəncərədəki “təmizlə” düyməsinə toxunmayın.
Tətbiqlər telefona necə çatır?
Yayılma yolları arasında rəsmi mağazada aldadıcı tətbiq, platformanın dəstəklədiyi hallarda mağazadan kənar quraşdırma, mesaj və e-poçt linki, zərərli reklam və komprometə olunmuş veb səhifə var. Əməliyyat sistemi və tətbiq mağazası yoxlamaları riski azalda bilər, lakin mənbəni, nəşriyyatçını və icazələri yoxlamağı əvəz etmir. Mağazadan kənar quraşdırma təşkilat siyasətinə görə icazəlidirsə, faylı verən şəxsi ayrıca təsdiqləyin; Android-də həmin quraşdırma icazəsini iş bitdikdən sonra söndürün. iPhone-da mövcud quraşdırma yolları region, sistem versiyası və idarəetmə siyasətindən asılıdır.
Android və iPhone-da icazələri yoxlayın
İcazəni tətbiqin adına görə deyil, gördüyü işə görə qiymətləndirin. Məsələn, xəritə tətbiqinə istifadə zamanı məkan gərəkə bilər; sadə kalkulyatorun kontaktlara, SMS-ə və ya mikrofona daimi çıxış istəməsi əlavə sual doğurur. Lazım olmadıqda icazəni ləğv edin və tətbiqi yenidən yoxlayın.
Android
Parametrlərdə tətbiqlər və icazələr bölməsini açıb məkan, kamera, mikrofon, kontaktlar və digər girişləri tətbiq üzrə nəzərdən keçirin. Google Play Protect-in tətbiqləri yoxlamasını aktiv saxlayın; o, Play Store-dan və digər mənbələrdən quraşdırılan bəzi zərərli tətbiqlər barədə xəbərdarlıq edə və onları deaktiv edə bilər. Menyu adları istehsalçıya və Android versiyasına görə dəyişə bilər.
iPhone
Settings > Privacy & Security bölməsində məkan, kamera, mikrofon, kontaktlar və digər məlumat kateqoriyalarına girişi nəzərdən keçirin. App Privacy Report aktivləşdirildikdən sonra tətbiq icazələri və şəbəkə fəaliyyəti barədə qeyd aparmağa başlayır; o, yoluxma diaqnozu qoymur. Dəstəklənən iPhone və iOS versiyalarında Safety Check paylaşımı və hesab girişini nəzərdən keçirməyə kömək edir, zərərli proqram skaneri deyil. İdarə olunan cihazlarda bəzi seçimlər təşkilat tərəfindən məhdudlaşdırıla bilər.
Mobil riskləri azaldın
Tətbiq seçimi, hesab təhlükəsizliyi, yeniləmələr və bağlantı vərdişlərini birlikdə nəzərdən keçirin.
Tətbiqi və nəşriyyatçını yoxlayın
Rəsmi mağazada düzgün tətbiq adını, nəşriyyatçını, yenilənmə tarixini və rəyləri müqayisə edin. Mesajla göndərilən quraşdırma faylını açmazdan əvvəl göndərəni başqa kanalla təsdiqləyin.
Lazımsız icazələri verməyin
İcazə tələbini tətbiqin konkret funksiyası ilə müqayisə edin. Məkan, SMS, kontaktlar, kamera, mikrofon və accessibility çıxışlarını vaxtaşırı nəzərdən keçirin.
Sistemi və tətbiqləri yeniləyin
Əməliyyat sistemi, tətbiqlər və brauzer üçün mövcud yeniləmələri quraşdırın. Təhlükəsizlik yeniləmələrini gecikdirməyin və artıq dəstəklənməyən cihaz üçün istehsalçı siyasətini yoxlayın.
Hesabları qoruyun
Hər hesab üçün unikal parol istifadə edin və dəstəklənən yerdə MFA-nı aktiv edin. Birdəfəlik kodu, parolu və ya bərpa keçidini zəng edən və mesaj göndərən şəxslə paylaşmayın; hesab xəbərdarlığını etibarlı rəsmi kanaldan yoxlayın.
Şəbəkə və ehtiyat nüsxə
İctimai Wi-Fi-da həssas əməliyyat etdikdə etibarlı şəbəkəni seçin və daxil olduğunuz saytın HTTPS bağlantısını yoxlayın; saxta xəbərdarlıq və giriş səhifəsi HTTPS olsa belə fırıldaq ola bilər. Vacib şəkil və sənədlərin bərpa oluna bilən ehtiyat nüsxəsini saxlayın.
Şübhəli tətbiq və ya hesab zamanı cavab
Hadisəni sübutları itirmədən və hücumçunun göstərişlərini yerinə yetirmədən idarə edin. Şəxsi cihazda da təhlükəni və hesab girişini ayrı qiymətləndirin. İş cihazında cavabın ardıcıllığını İT və ya təhlükəsizlik komandası müəyyən edir; aktiv zərəri, uzaqdan idarəetmə ehtiyacını və sübutların qorunmasını nəzərə alın.
Dayanın və linkə qayıtmayın
Saxta xəbərdarlıqdakı nömrəyə zəng etməyin və orada təklif olunan “təmizləyici” tətbiqi quraşdırmayın. Heç bir ödəniş etməyin və təsdiq kodu paylaşmayın.
Şübhəli cihazı ayırın
Cihazdan yayılan aktiv zərər şübhəsi varsa, şəbəkə bağlantısını məhdudlaşdırmağı qiymətləndirin. İdarə olunan iş telefonunda Wi-Fi və mobil məlumatı söndürməzdən əvvəl İT komandasının göstərişinə əməl edin; onlar uzaqdan idarəetmə və sübut ehtiyacını nəzərə almalıdır.
Tətbiqi və hesabı etibarlı cihazdan yoxlayın
Tətbiqin adını və quraşdırılma mənbəyini qeyd edin. Təmiz cihazdan hesab sessiyalarını və giriş tarixçəsini yoxlayın, şübhəli sessiyaları bağlayın və parolu dəyişin; eyni parol istifadə olunubsa, digər hesabları da yeniləyin.
Dəstək və yoxlama alın
İş cihazı və ya bank hesabı təsirlənibsə, IT/təhlükəsizlik komandası və ya bankla rəsmi kanaldan əlaqə saxlayın. Android-də Play Protect yoxlamasını başladın. iPhone-da şübhəli tətbiq, profil və hesab girişlərini Apple dəstəyi və ya IT komandası ilə yoxlayın; bütün sistemi skan etdiyini iddia edən reklamların göstərişlərinə əməl etməyin.
Bərpa edin və müşahidə edin
Hesab ələ keçirilibsə, əvvəlcə etibarlı cihazdan parolu və sessiyaları qoruyun; bu, özlüyündə telefonun sıfırlanmasını tələb etmir. Cihazın ciddi komprometəsi təsdiqlənərsə, mütəxəssis sübutları və təşkilat siyasətini qiymətləndirib sıfırlama və ya yenidən qurma qərarı verə bilər. Yoxlanmış ehtiyat nüsxədən məlumatları bərpa edin, şübhəli tətbiqi və konfiqurasiyanı yenidən quraşdırmayın. Hesab xəbərdarlıqlarını və ödənişləri izləməyə davam edin.
Tez-tez verilən suallar
Bu cavablar tətbiq yoxlaması, icazələr və şübhəli hadisəyə ilk reaksiyanı əhatə edir.
Mobil zərərli proqram nədir?
Telefona, planşetə və ya geyilə bilən cihaza zərər vurmaq, məlumat oğurlamaq və ya icazəsiz giriş yaratmaq üçün hazırlanmış proqram və ya koddur.
Android və iPhone-u necə qoruya bilərəm?
Tətbiqi rəsmi mağazadan götürün, icazələri yoxlayın, sistem və tətbiqləri yeniləyin, MFA istifadə edin və gözlənilməyən link və təsdiq kodlarına ehtiyatla yanaşın.
Tətbiqin təhlükəsiz olub-olmadığını necə yoxlayım?
Nəşriyyatçının adını, tətbiq mağazası səhifəsini, yeniləmə tarixini, icazə tələblərini və etibarlı rəyləri müqayisə edin. Zəruri olmayan icazələri verməyin və şübhəli faylı sideload etməyin.
Naməlum tətbiq quraşdırmışamsa nə etməliyəm?
Tətbiqi açmayın və onun içindəki xəbərdarlıqlara əməl etməyin. İş cihazıdırsa, İT komandasına xəbər verin və yoxlamanı onların göstərişinə uyğun aparın. Hesabları etibarlı cihazdan yoxlayın; lazım olduqda parolu dəyişin. Android-də Play Protect yoxlaması mümkündür; iPhone-da tətbiq, profil və hesab girişlərini Apple dəstəyi və ya İT ilə nəzərdən keçirin.